Grip op circulariteit: zo vertaal je strategie naar meetbare prestaties
Circulariteit wordt steeds vaker genoemd als strategische ambitie. Tegelijkertijd blijft het voor veel organisaties abstract. In een circulaire strategie maak je daarom concreet wat circulariteit betekent voor jouw producten, processen en ketens. Draait het bijvoorbeeld om het gebruik van gerecyclede of biobased materialen in je producten, het verlengen van de levensduur van apparatuur, of het hergebruiken van reststromen? Het antwoord verschilt per organisatie, sector en waardeketen. Zodra deze strategische keuzes helder zijn, volgt de volgende stap: zorgen dat er daadwerkelijk vooruitgang wordt geboekt op deze circulaire impactgebieden. Daarvoor is het essentieel om circulariteit meetbaar te maken. Dit betekent dat data wordt ingezet om circulaire presentaties inzichtelijk te maken. Door data te gebruiken ontstaat inzicht in waar de organisatie nu staat, hoe prestaties zich ontwikkelen over tijd en wanneer je het ‘goed’ doet. Zo kan je als organisatie gerichter sturen op effectieve uitvoering en verbetering. Data-gedreven sturen op circulariteit sluit bovendien goed aan bij de manier waarop organisaties al gewend zijn te werken: op basis van inzicht, KPI’s en prestatiesturing, zoals dat ook gebeurt voor financiële prestaties. Circulariteit wordt zo onderdeel van de reguliere besluitvorming, in plaats van een parallel of losstaand thema.
Het meten van circulaire prestaties is dus een strategisch hulpmiddel, in plaats van een administratieve verplichting. Door circulariteit meetbaar te maken, wordt het mogelijk om strategie te vertalen naar een uitvoerbaar plan waarop actief kan worden gestuurd. Door meten en monitoren krijgen we grip op de toegevoegde waarde van circulariteit: welke omzet komt uit circulaire activiteiten en welke waarde leveren circulaire klanten nu eigenlijk? Ook laat het zien waar de organisatie al goed presteert en waar verbetering nodig is. Verbeterkansen worden zo gebaseerd op feiten in plaats van aannames. Dit inzicht helpt ook om draagvlak te creëren en om anderen (zoals medewerkers en ketenpartners) aan te zetten tot acties. Tot slot vormt deze informatie een belangrijke basis voor externe verantwoording en het voldoen aan toenemende eisen van klanten, ketenpartners en wet- en regelgeving.
Werken met KPI’s
Om circulaire prestaties concreet en meetbaar te maken, werken organisaties met Key Performance Indicators (KPI’s). KPI’s vertalen strategische keuzes naar expliciete kengetallen die inzicht geven in prestaties over tijd. Ze maken het mogelijk om ontwikkelingen te volgen, prioriteiten te stellen en onderbouwde gesprekken te voeren over waar bijsturing nodig is.
Het goede nieuws: organisaties hoeven dit wiel niet zelf uit te vinden. In de markt zijn verschillende frameworks ontwikkeld waarin experts hebben vastgelegd wat je kunt meten om circulariteit inzichtelijk te maken. Deze raamwerken bieden structuur en helpen om sneller tot relevante KPI’s te komen. Let hierbij wel op dat niet alle KPI’s direct over te nemen zijn voor elke organisatie. Elke organisatie is anders, dus bekijk vooral welke KPI’s het beste aansluiten bij opgestelde doelen en realistisch zijn voor jouw organisatie.
Het Global Circularity Protocol for Business
Een belangrijk voorbeeld hiervan is het Global Circularity Protocol (GCP) for Business. Dit internationale raamwerk biedt organisaties richting voor het op een consistente manier meten en communiceren van circulariteit. Het protocol bouwt voort op het Circular Transition Indicators (CTI)-raamwerk en laat zien dat circulaire impact op verschillende manieren inzichtelijk kan worden gemaakt. Zo kan een organisatie focussen op materiaalstromen en meten in hoeverre deze circulair zijn ingericht. Denk aan het gebruiken van circulaire grondstoffen en het hergebruiken of refurbishen van materialen na gebruik (close the loop), het verminderen van materiaalgebruik (narrow the loop) of het verlengen van gebruiksduur van producten (slow the loop). Daarnaast kunnen circulaire prestaties bedrijfsmatig gemeten worden, door bijvoorbeeld te kijken naar de omzet uit circulaire producten of diensten (value the loop), of naar de milieueffecten van circulaire maatregelen, zoals emissiereductie (impact of the loop). Afhankelijk van wat past bij jouw organisatie, kunnen verschillende KPI’s worden gebruikt. Het GCP doet daarvoor onderstaande suggesties.
1. Close the loop – het sluiten van kringlopen
Dit gebied richt zich op de mate waarin materiaalstromen circulair zijn ingericht: welke materialen komen binnen en wat gebeurt ermee aan het einde van de levenscyclus? De volgende KPI’s worden voorgesteld:
- Circular inflow – aandeel gerecyclede, hernieuwbare of hergebruikte materialen in de totale input
- Circular outflow – aandeel materialen dat wordt hergebruikt, gerecycled of teruggewonnen
- Material circularity – gecombineerde indicator van circulaire in- en uitstroom
- Critical materials – aandeel kritieke grondstoffen binnen de materiaalstromen
- Recovery type – mate van hoogwaardige versus laagwaardige terugwinning
2. Narrow & slow the loop – minder en langer gebruiken
Hier ligt de focus op het verminderen van materiaalgebruik en het verlengen van de gebruiksfase. De volgende KPI’s worden voorgesteld:
- Material intensity – hoeveelheid materiaal die nodig is om één functionele eenheid te leveren, bijvoorbeeld per product, dienst of gebruiksjaar
- Lifetime extension – mate waarin de levensduur van producten wordt verlengd door reparatie, onderhoud of upgrades
- Utilization rate – mate waarin producten of assets daadwerkelijk worden benut
3. Value the loop – economische waarde behouden
Dit perspectief verbindt circulariteit expliciet aan businessmodellen en financiële waarde. De volgende KPI’s worden voorgesteld:
- Circular revenue – omzet uit circulaire producten, diensten of proposities
- Value retention – behouden economische waarde door hergebruik, refurbish of remanufacturing
4. Impact of the loop – effecten op milieu en maatschappij
Tot slot kijkt het GCP naar de bredere effecten van circulariteit. De volgende KPI’s worden voorgesteld:
- GHG reduction – vermeden broeikasgasemissies door circulaire maatregelen
- Resource pressure – verminderde druk op primaire grondstoffen en ecosystemen
- Social impact – effecten op werkgelegenheid en waardecreatie in de keten
Naast de GCP zijn er verschillende andere frameworks en standaarden in de markt die indicatoren presenteren voor circulariteit. Zo combineert Circulytics (Ellen MacArthur Foundation) strategische en operationele indicatoren, biedt ESRS E5 (EU CSRD) rapportagestandaarden over materiaalgebruik en afval, bevat de GRI (Global Reporting Initiative) een standaard gericht op afval, en stelt de Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) informatievereisten aan duurzaam en circulair ontwerp.
Hoe pak je dit aan voor jouw organisatie?
De uitdaging zit zelden in het vinden van mogelijke indicatoren — die zijn er volop — maar in het maken van keuzes: welke KPI’s zijn relevant voor onze strategie, onze keten en onze impact?
Een effectieve aanpak begint vanuit de strategische bril:
- Bepaal waar circulariteit waarde kan creëren binnen jouw organisatie en waardeketen, bijvoorbeeld in materialen, producten, processen of ketenstappen met de grootste impact.
- Stel op basis daarvan een lijst op van mogelijke KPI’s, gebruikmakend van bestaande frameworks zoals het GCP, ESRS E5 of Circulytics.
- Prioriteer de KPI’s op basis van strategische relevantie, impact en eventuele wettelijke verplichtingen.
- Specificeer definities en scope, zodat de KPI’s aansluiten op de organisatiecontext en gericht sturen mogelijk maken.
Van inzicht naar actie
Het meetbaar maken van circulariteit helpt organisaties om strategie te vertalen naar concrete keuzes en gerichte actie. Door circulaire prestaties expliciet te maken, ontstaat focus, wordt voortgang bespreekbaar en kunnen verbeterstappen onderbouwd worden ingezet. In de volgende artikelen in deze reeks gaan we verder in op de vervolgstappen: hoe ga je nou daadwerkelijk aan de slag met deze KPI’s, van dataverzameling tot rapportage en eigenaarschap? En hoe vertaal je circulaire KPI’s naar concrete, kwantitatieve doelstellingen die richting geven aan besluitvorming en investeringen?
Meer weten over het meetbaar maken van circulariteit of eens sparren met een van onze consultants? Neem contact op met Margot Visschers.